تاثیر مدیریت شهری بر ارتقا فرهنگ عمومی مردم
تاثیر مدیریت شهری بر ارتقا فرهنگ عمومی مردم

هرچه محیط ناخوشایند تر باشد ، انسان بیشتر در لاک خود فرو رفته و خانه برایش مهم تر می شود” اندیشه های روانکاوانه ی شهرشناس آلمانی “الکساندر میچرلیخ” بسیار جالب توجه است ، وی پس از انتشار کتاب (نا پذیرا بودن شهرهای ما) تاثیر بسزایی به شهرسازی آلمان داشت.  آنچه امروزه در اداره امور شهر […]

هرچه محیط ناخوشایند تر باشد ، انسان بیشتر در لاک خود فرو رفته و خانه برایش مهم تر می شود”

اندیشه های روانکاوانه ی شهرشناس آلمانی “الکساندر میچرلیخ” بسیار جالب توجه است ، وی پس از انتشار کتاب (نا پذیرا بودن شهرهای ما) تاثیر بسزایی به شهرسازی آلمان داشت. 

آنچه امروزه در اداره امور شهر مورد توجه قرار می گیرد ، به عنوان پارادایمی در مدیریت شهرها معرفی میشود. بهره گیری از الگوی حکمرانی مطلوب شهری که در آن دولت ، شهروندان و نهادهای خصوصی به مشارکت می پردازند. 

شهر به عنوان بزرگترین اجتماع مدنی دنیا ، امروزه به عنوان کانون تمدن های بشری از جایگاه پر اهمیت برخوردار است. این جایگاه در کنار انبوهی از مشکلات جمعیتی ، اجتماعی ، اقتصادی ، فرهنگی ، فضایی اداره و مدیریت شهرها را بیش از هر زمان دیگری پیچیده و دشوار کرده است. 

روزهای آغازین فعالیت ششمین دوره شوراها در شهرها را نظاره گر هستیم ، روزهایی که با التهاب ویروس کرونا ، بیماری منحوس مقارن است. اضطراب ابتلا ، ترس از مرگ ، وحشت از آمار و ارقام موجود و حزن کمبود دارو و واکسن بر پیکره نحیف و خسته مردمان چنبره زده است. در اقسا نقاط کشور جلسات رسمی شورایی تازه نفس برگزار میشود ، اخبار های ریز و درشت دوره جدید مدیریت شهری را میشنویم.

شورای شهر ؛ نهادی اجتماعی و شهری که مطالبات شهروندان را از شهرداری ها طلب ، نظارت بر روند و اجرای طرح ها ، لوایح و مصوبات به صحیح ترین شکل ممکن را پیگیری می نماید. 

آغاز فعالیت شورای ششم در اولین سال از دهه مقارن با مصائبی است ؛ از این حیث که شورا این نهاد اجتماعی تاثیر مستقیم به عملکرد شهرداری در شهر با چهارچوب تعریف شده ، بازوی نظارتی و به نوعی راه بَری(هُل دادن) شهرداری ها ، سمت و سو دادن شهروندان از طریق تغییرات در شهر است. همه این مسائل که در چهارچوب وظایف و اختیارات شوراها که از سوی وزارت کشور تصویب شده ، با شرایط فوق، کار شوراها را در شهر سخت میکند. 

یکی از اختیارات شورا ، انتخاب شهردار است ، تا به امروز که چند جلسه از شروع فعالیت شوراها گذشته است ، در برخی از شهرها ، نماینده های منتخبین مردم در پارلمان شهری ، شهردار منتخب خود را انتخاب نموده ، و برای تایید نهایی منتظر مُهر وزارت کشور هستند. در مرکز استان گیلان؛ رشت نیز در یک اقدامی غیرقابل انتظار از سوی اعضای شورای ششم در نخستین جلسه ، با ابقا شهردار منتخب شورای گذشته ، منتظر تاییدیه نهایی وزارت کشور هستند. تا با حکمی تازه ، احمدی برای ادامه برنامه های خود در شهرداری رشت فعالیت خود را ادامه دهد. 

شهردار رشت “احمدی” که حدود ۱۰ ماه میشود در زمان فعالیت شورای پنجم سکان دار شهرداری رشت بود ، با تجربه های مختلفی در حد فاصله دو دولت گذشته پست های مختلفی را تجربه نموده بود ، با تجربه ای مطلوب نظر شورای پنجم و شورای ششم را نیز جلب نمود ، اما از این به بعد پس از تایید از وزارت کشور ، وظیفه ای جدا از زمان شورای پنجم را  متحمل میشود ، شورای ششم که با حداکثر اعضای اصولگرای استان و رشت فعالیت خود را آغاز نموده ، کمااینکه احمدی نظر شورا ششم را جلب نموده ، اما با کارنامه ی وی در دولت نزدیک به اصلاح طلبان و شورایی با اعضای اصلاح طلب در دوره پنجم ، نمیتواند مسیری آرام را تجربه نماید. 

در شهر رشت؛ میزان عمر شهرداران حداقل در دو دوره گذشته پارلمان شهری اندک بوده است، این نیز خود یکی از معضلات اصلی بر بدنه مدیریت شهری رشت است ، عمر اندک شهرداران و رسیدگی شهرداری با سرپرست کار را برای هر شهرداری سخت میکند، و ثباتی که در شهر مفقود شده، و اثرات منفی که این عدم ثبات بر شهر بی توان رشت همانند ضربه های پتکی، بی رحمانه وارد می نماید. 

ابقا احمدی در نخستین جلسه شورای ششم رشت را به فال نیک میگیریم ، تا با این انتخاب دور از ذهن و غیرقابل انتظار از سوی پارلمان شهر ، رشت در مسیر تداومی قدم بردارد، که آن حلقه مفقود شده شوراهای ادوار گذشته در شورای ششم به ثبات در مدیریت شهری مبدل شود. 

خواه و ناخواه میدانیم که عدم ثبات در مدیریت شهری، جایگزینی شهردارها با سرپرست، و از اینگونه جابجایی ها و جایگزینی چه با لابی و چه به صورت تصمیم حداکثری، شهر و مدیریت شهری را به نوعی سردرگمی دچار می نماید ، که این موضوع در بدنه مدیریت شهری تاثیر مستقیم می نهد و در نهایت شهر را دچار معضلات مختلفی میکند ، که شهروندان‌ هم در این کنش ها و واکنش ها آرامششان سلب و به نوعی شهر گریزی دچار می شوند. 

مدیریت شهری

از  قرن بیستم؛ مدیریت شهری در کشورهای توسعه یافته به سمت و سویی جدید پیشبرده شد ، در واقع کشورهای توسعه یافته به این موضوعات جذب شدند ، و برایشان تفهیم شد که در مسیر گذار و رسیدن به توسعه میبایست عملکرد و خروجی خود را با موضوعاتی همچون ؛ شفافیت ، پاسخگویی ، عدالت ، ارتقا تساوی افراد در برابر قانون ، کارایی ، امنیت ، انسجام فساد گریزی وفق دادند. 

حکومت شهری 

حکومت و حکمرانی واژه هایی با ریشه یونانی هستند ،  به معانی  فرماندهی کردن ، راهنمایی کردن ، هدایت کردن ، کنترل کردن ، تنظیم کردن از طریق اعمال اقتدار که به چند قرن قبل بر میگردند. 

حکومت شهری رویکرد سنتی به اداره شهر و مدیریت در شهرها دارد. این نوع اداره شهر که از قرون وسطی آغاز شده به مناسبات حکومت مرکزی با شهرداری ها و سازمان های رسمی پرداخته و بر روابط عمومی بین آنها تاکید دارد.

حکمرانی شهری

 حکمرانی واژه ای قدیمی که اخیرا احیا شده، حکمرانی به تنهایی از مفاهیم جذاب در علوم اجتماعی به ویژه در  مدیریت های دولتی محسوب می شود. در واقع حکمرانی؛ ارتباط مستقیمی میان دولت و مدیر برقرار می کند ، اما واژه حکمرانی با پسوند حکمرانی شهری مستقیم به شهر و اجتماع متشکل از شهروندان خواهد رسید. 

واژه های حکمرانی، حکمرانی شهری، حکمرانی خوب شهری در کنار مفاهیم دیگری همچون؛ دموکراسی، جامعه، متمدن، مشارکت شهروندان و توسعه اجتماعی و پایدار معنی 

می یابند. حکمرانی موجود در شهرها با در دست داشتن منابع و امکانات توانایی شکل دهی و ارتقا فرهنگ مردم را دارد! اما چگونه؟ 

آیا سیستم حکمرانی شهری بر ارتقا فرهنگ عمومی مردم تاثیر دارد؟ 

این پرسش در مورد حکمرانی شهری ، به خودی خود فعالیتهای مدیریت شهری در شهرها را تحت تاثیر قرار خواهد داد! به نوعی میتوان با این پرسش ؛ دورنمای وسیع و چالش برانگیزی برای مدیریت شهری ترسیم نمود. 

تمایز و تعریف دقیق هریک از مفاهیم حکومت، حکمرانی، حکمرانی خوب و مدیریت در دو سطح کشور و شهر میتواند به طور اعم نقش هریک از عاملان اصلی و به طور اخص نقش و مسئولیت مدیران شهری را مشخص کند و بر اساس آن ، امکان تعیین الگوی مناسب و ایجاد زیر ساختهای مناسب برای مدیریت شهر و بهره گیری از مزایای حکمرانی خوب شهری در سایه سازماندهی و ارتقا مناسب را فراهم آورد. 

هدف گزاری اصلی در حکمروایی خوب ، حرکت و گذار از ساختارهای متمرکز و سلسله مراتبی به طرف یک رویکرد مشارکتی با سازمان‌های اجتماعی و زیر مجموعه ای ، بازیگران غیردولتی از جمله بخش خصوصی ، جامعه مدنی و سازمانها و تشکلات مردم نهاد است. 

گذار از حکومت شهری به حکمرانی شهری 

تحولات اخیر در ساختارهای اجتماعی ، اقتصادی و فضایی نواحی شهری با تغییری در شیوه اداره شهرها همراه شده است. طبق تعریف زیست بوم سازمان ملل ؛ حکمرانی شهری عبارتست از: مجموع روش های برنامه ریزی و مدیریت عمومی شهر از سوی افراد ، نهادهای عمومی و خصوصی که در واقع نهادهای رسمی ، غیررسمی و سرمایه اجتماعی شهروندان را در بر می گیرد. 

حکمرانی شهری در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه  به دنبال نقش حداقلی دولت و توانمندسازی نهادهای مدنی ، مشارکت شهروندان و بخش خصوصی است. 

ویژگی مهم حکمرانی خوب شهری ؛ دادن یک  رویکرد غیرسیاسی به مدیریت شهری ، قانون مداری، چهارچوب های حقوقی مدون و مشخص ، تعیین سطوح تمرکز زدایی و فراهم‌کردن زمینه مشارکتهای همگانی در امور تصمیم گیری شهری است. 

در واقع تغییر جهت اندیشه از چشم اندازهای دولتگرا به سمت نقش کنشگران همانند؛ انجمن های مدنی،سازمان های اجتماعی محلی و بخش خصوصی است. بستر دسترسی زنان و مردان و کلیه اقشار جامعه به منافع و حقوق شهروندی توسط بدنه نظارتی و اجرایی مدیریت شهری است.

حقوق شهروندی 

حقوق شهروندی تاکید دارد؛ هیچ مرد ، زن و یا کودکی را نمیتوان از دسترسی به ضرورتهای زندگی شهری بازداشت و زمینه های رشد و شکوفایی استعدادهای افراد جامعه و بهره گیری بهینه از منابع برای نیل به رفاه، پیشرفت، امنیت و سلامت فردی و اجتماعی را مدیریت شهری فراهم میکند.

حکمرانی شهری ؛ نهادهای رسمی و غیررسمی ، سرمایه اجتماعی شهروندان را در بر میگیرد. شهرها نیروی محرک رشد اقتصادی و نیز کانون کار ، فعالیت و موقعیت های اجتماعی عموم کشورهای جهان محسوب می شوند.

مدیریت شهری بایستی دارای مولفه هایی چون : شفافیت در پاسخگویی ، مشارکت طلبی ، قانون مداری ، کارآمدی باشد ، تا از تمام شرایط فزاینده شهرنشینی بهره گیرد. 

*جامعه جهانی امروزه به این نتیجه رسیده است که مشکل عمده مدیریت شهری کمبود منابع مالی ، تکنولوژی مدرن و یا نیروی انسانی ماهر نیست ، بلکه بیش از همه مشکل اصلی در شیوه اداره این عوامل است.(عسگری،۱۳۸۷: ۸۷)

با این‌تفسیر از معضل اساسی سایر کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه ؛ به این خواهیم رسید که اگر شیوه اداره کردن معضل اصلی مدیریت شهری در سایر کشورها است ، در کشور ما و شهرهایمان بغیر از معضل شیوه اداره ، به کمبود منابع مالی ، تکنولوژی مدرن و حتی کمبود نیروی انسانی ماهر و متخصص هم خواهیم رسید.

در تازه ترین صحبتهای شهردار پایتخت (پیروز حناچی) در ارائه گزارش عملکرد شهرداری تهران با شورای ششم نکات حایز اهمیتی را  مطرح نمود ؛ به مسائل پس از تحریم و خرج و مخارج شهرداری علل خصوص در زمینه خریداری تجهیزات ، و یا در مورد شهرداری های ادوار گذشته و بدهی ها که باعث رکود در تسریع کارهای شهری را شامل میشد ، توضیحات قابل قبولی ارائه نموده ، که میتوان موضوعی تامل برانگیز در ادوار مدیریت شهری باشد ، که چگونه جایگزینی های پی در پی ، و تغییرات شهردار در فواصل کوتاه به عملکرد سیستم مدیریت شهری تاثیر منفی میگذارد ، همچنین نقش دولتها در روند شهرها هم بخش قابل توجه در کشور است. 

حکمرانی شهری اگر باموضوعاتی همچون شفافیت، پاسخگویی، عدالت،ارتقا تساوی افراد در برابر قانون همراه باشد ، وجود چنین شرایطی باعث می شود که صدای عامه مردم ، زمانی که تصمیم ها و منابع تخصیص  می یابند به گوش برسد. این روند پیشرفت مدیریت شهری در کشورهای توسعه یافته ، مسیر حکمرانی شهری را به حکمرانی مطلوب و خوب شهری سوق داده است. 

مفهوم حکمرانی خوب شهری ؛ با دستیابی به توسعه انسانی پایدار مطرح شد ، که در آن بر کاهش فقر ، ایجاد شغل و رفاه پایدار ، حفاظت و تجدید حیات محیط زیست و رشد و توسعه همه اقشار جامعه تاکید می شود. 

آینده بشر در فضاهای شهری رقم میخورد ، آنگاه شهرها خواهند بود که جلوه گاه برنامه ها و طرح های مختلف در خصوص مدیریت مطلوب خواهند شد. بنابراین حکمرانی خوب شهری تلاشی است در جهت ارائه مدلی از مدیریت مطلوب ، ساز و کار هایی ایده آل برای دولتها به منظور رسیدن به جایگاهی که میتوان آنرا (آرمانشهر)انسانی نام نهاد. 

گرایش به شهرنشینی در میان جوامع مختلف دنیا یک امر انکار ناپذیر است ، شهرها به عنوان بستر و محرک توسعه انسانی به مثابه جایگاه تحولات مدیریت و نوآوری مطرح می شوند.

قابلیت زیست مطلوب ، رقابت پذیری ، قابلیت انباشت ، کارایی ، برابری ، مشارکت ، حسابرسی، امنیت، پاسخگویی، انسجام و فساد گریزی از شاخص های حکمرانی خوب شهری محسوب می شوند. حکمرانی مطلوب شهری الگویی برای به کارگیری بهتر از حداکثر توان موجود در جامعه جهت دستیابی به اهداف توسعه ای، علل خصوص توسعه پایدار انسانی ، تقویت سرمایه ، توسعه مردم سالاری ، کاهش فساد و افزایش سلامت اداری است.

جوامع در حال توسعه جهت حل مشکلات مدیریتی و دستیابی به توسعه منطقه ای ، ناگزیر به استفاده از الگوی حکمرانی خوب هستند و الزامی است در برنامه ریزی و اجرای طرح ها از مشارکت مردمی سود جویند. 

در کشورهای در حال توسعه “مشارکت” امری جدا ناپذیر در مدیریت شهری و همچنین حکمرانی های شهری است ، میدانند که فقط از این طریق میتوان مشکلات فراوان شهری و منطقه ای را کاهش داد و به الگوی بهینه مدیریتی دست یافت. 

الگوی حکمرانی خوب شهر و تاثیر آن بر فرهنگ عمومی مردم که میبایست توسط اجزای تشکیل دهنده مدیریت شهری (نظارت – اجرا) در شهرها برقرار شود. در واقع حکمرانی خوب شهری که اکثر کشورهای توسعه یافته از آن بهره  می گیرند؛ نظام اداره مطلوب در سیستم‌های مدیریت شهری است. 

مشارکت و برابری که در سیستم های مطلوب و خوب حکمرانی شهری در کشورهای توسعه یافته با آن روبرو می شویم ؛ دستیابی به توسعه منطقه ای و شهری در سطح (خرد و کلان)، به این نتیجه خواهیم رسید: که برای دستیابی به توسعه باید خود مردم را درگیر کرد ، و این امر نیازمند ایجاد جامعه مدنی است که با قرار دادن آنها در میان سیستم های مدیریت شهری و شهروندان به ایفای نقش بپردازند. 

با توجه به اینکه روز به روز بر انبوهی و پیچیدگی مشکلات شهرها و مدیریت شهر در کشورهایی از جمله ایران افزوده میشود. باتوجه به موضوع تاثیر حکمرانی شهری بر فرهنگ مردم ضرورت انکار ناپذیر حال و چشم انداز مدیریت شهرها است. 

از این روز مراکز علمی و تحقیقاتی برنامه ریزی شهری و سازمانهای بین المللی توسعه در طی چند دهه اخیر ، با تشدید مسائل حوزه مدیریت شهری و در پی تحقق پایداری در مدیریت شهری به چاره جویی پرداخته و در نهایت موضوع “حکمرانی شهری” و تاثیر آن را بر “فرهنگ عمومی مردم” را در بسیاری از کشورهای پیشرفته جهان به عنوان سیاست کلان جهت ساماندهی و شکل دهی به راهبردها و برنامه های اجرایی شناخته اند.

در واقع تاثیر حکمرانی شهری بر ارتقا فرهنگ مردم که به عنوان پارادایم در مدیریت شهری مطرح می شود ؛ بهره گیری از فرایندی است که در آن دولت ، شهروندان ، نهادهای خصوصی در یک جریان افقی و فرابخشی به مشارکت می پردازند. که این همکاری به نوعی انسجام مبدل میشود. و آثار مطلوب فراوانی را برای جامعه ، شهرها ، مدیریت شهری به همراه دارد ، و همچنین زمینه بروز تحولات ساختاری و عظیم در سطح جامعه را فراهم می آورد. 

 محمد صالح زاده (کارشناس برنامه ریزی شهری)

بیشتر بخوانید:
با تمام توان در راه مبارزه با فساد خواهم بود/ اگر جایی به نتیجه نرسید، بدانید که چپاولگران بیت المال مانع شدند 
  • نویسنده :  محمد صالح زاده