گردشگری و نقش آن در توسعه پایدار شهر رشت
گردشگری و نقش آن در توسعه پایدار شهر رشت
خزر: گردشگری شهری در واقع بخشی از صنعت توسعه پایدار جهانگردی است که از دهه 1980میلادی وارد پروژه های تحقیقی و ارزیابی توسعه پایدار کشورها گردیده است.

مهیار سماکچی، فعال اجتماعی-اقتصادی در سلسه یادداشت هایی که گردآوری کرده، به ۶ مورد از مهترین محورهای موثر در رشد و اعتلای شهر رشت اشاره کرده که می بایست مورد توجه مسئولان امر قرار گیرد. این یادداشت ها از این پس به دوره ای در خزرآنلاین منتشر خواهد شد.

قسمت اول – گردشگری

اقتصاد شهری و موضوعات مرتبط با آن امروزه از مهمترین مسایل مدیریت شهری محسوب می گردد. از آنجاییکه نهاد شهرداری در هر شهر بصورت یک نهاد عمومی اما خودکفا عمل می کند، یعنی تمام هزینه های خود برای مدیریت بهینه شهر را باید از محل درآمدهای خود متقبل شود، طبیعی به نظر می آید که میزان رونق اقتصاد در هر شهر به بهبود وضعیت درآمدی شهرداری ها و در نتیجه بهبود عملکردی آنها منجر می شود.

هر منطقه جغرافیایی و شهری مزیت های نسبی خود را دارد و با توجه به اقلیم، جغرافیا و پیشینه تاریخی و طبیعی خود امکاناتی برای کسب درآمد و توسعه خود دارد. رشت نیز با توجه به قرار گرفتن در حاشیه جنوبی دریای کاسپین از مزایایی برای توسعه برخوردار است که در سلسله مطالبی به برخی از آنها اشاره خواهم کرد. در این مطلب به بحث گسترده ی گردشگری شهری خواهم پرداخت:

امروزه گردشگری را به عنوان یکی از مهمترین صنایع توسعه پایدار در هر جامعه ای باید دانست، که از تحرک بالایی در تغییرات اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، شهری و محیطی برخوردار است. گردشگری شهری در واقع بخشی از صنعت توسعه پایدار جهانگردی است که از دهه ۱۹۸۰میلادی وارد پروژه های تحقیقی و ارزیابی توسعه پایدار کشورها گردیده است.

گردشگری شهری، یکی از مهمترین و پیچیده ترین فعالیت های انسان در جامعه شهری است، به نظر صاحبنظران، جهانگردی شهری فرصت بزرگ فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی برای کلانشهرها بوجود می آورد، که این فرصت نقش بسیار موثری در بهبود کیفیت زندگی شهروندان در ابعاد مختلف می تواند ایفاء کند. در واقع این صنعت در جامعه شهری به عنوان فعالیت چهارم زندگی شهرنشینی، بر اساس اختصاص دادن فضاهای خاص برای گذران اوقات فراغت و نیازهای مختلف تفریحی، میراثی، تاریخی و… نقش بسیار مهمی در ساختارهای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی به شکل مثبت و منفی از طریق رفت و آمد گردشگران داخلی و خارجی به خود اختصاص داده است.

با توجه به آنکه نواحی شهری جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی بسیار زیادی دارند غالباً مقاصد گردشگری مهمی محسوب می‌گردند. شهرها معمولاً جاذبه‌های متنوع و بزرگی شامل موزه‌ها، بناهای یادبود، تئاترها، استادیوم‌های ورزشی، پارک‌ها، شهربازی، مراکز خرید، مناطقی با معماری تاریخی و مکان‌هایی مربوط به حوادث مهم با افراد مشهور دارا بوده که این امر به خودی خود گردشگران بسیاری را جذب می‌کند. با توجه به این ویژگی ها، گردشگران شهری در فضاهای شهری در راستای انگیزه های متفاوتی که شامل دیدار دوستان و خویشان، مسافرت های تجاری، حضور در نمایشگاه ها و کنفرانس ها،بازدید از میراث فرهنگی،سفرهای مذهبی و تفریحی، حضور در حوادث،خریدهای تفریحی، سفرهای روزانه، دلایل شخصی و… به شهرهای بزرگ سفر می کنند. به عبارتی گردشگری شهری را می توان به صورت زیر تعریف کرد:

«گردشگری شهری‏، کنش متقابل گردشگران‏ ـ‏ میزبان و تولید فضای گردشگری‏ پیرامون سفر به مناطق شهری با انگیزه‏های متفاوت و بازدید از جاذبه‌ها و استفاده از تسهیلات و خدمات مربوط به گردشگری است که آثار متفاوتی را در شهر برجای می نهد‏».

امروزه گردشگری شهری برای بسیاری از مدیران و مسئولان شهری به صورت یک امر اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و نمادین بسیار با اهمیت درآمده است. این نوع گردشگری به نوعی فرایند رقابتی در هر جامعه ای میان کلانشهرهای آن جامعه تبدیل شده که مدیریت وقت شهری آن با ارائه تعاریف، تعیین اهداف، داوری میان گزینه های گوناگون در زمینه سرمایه گذاری و ایجاد ساختار مدیریتی مناسب و تجاری کردن گردشگری شهری باید سعی کند، در جهت توسعه پایدار محلی گام موثری بردارد. این منطق بهره برداری از امکانات شهری برای گردشگری شهری تا کنون در ایران به مراتب از کشورهای منطقه و در حال توسعه کمتر بوده است.

جریان‌های گردشگری قابلیت درآمدزایی بالایی دارد و اقتصاد شهری می‌تواند از این قابلیت به خوبی به شکوفایی برسد. خسارات ناشی از جهانگردی نیز قابل کنترل ولی نیازمند برنامه‌ریزی و مدیریت مناسب است. نخستین شرط موفقیت هر شهر در توسعه گردشگری شهری وجود زیر ساخت های مناسب شهری، مدیریت عاقلانه در عرصه های فرهنگی ، اجتماعی و مانند آن است. دومین شرط برای تضمین موفقیت سیاست توسعه گردشگری شهری، نظم دادن جاذبه های شهری و ایجاد تسهیلات و امکاناتی است که دسترسی به جاذبه ها را بیش از پیش آسان سازد.

شوراهای اسلامی شهرها و شهرداری‌ها به عنوان دو نهاد عمومی غیردولتی مؤثر در برنامه‌ریزی و مدیریت شهری که از قدرت نمایندگی جامعه شهری نیز برخوردارند، اهمیت زیادی در فرایندهای برنامه‌ریزی و مدیریت گردشگری در شهرها دارند. گردشگری با توجه به پیامدهای اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی آن در شهرها یکی از مهمترین فعالیت‌های شهری است که باید در اولویت مناسب برای مدیریت شهری قرار گیرد. مهمترین قابلیت های مدیریت شهری برای توسعه و تسهیل گردشگری در شهر عبارتند از: اطلاع رسانی و تبلیغ، تجهیز فضاهای گردشگری، ایجاد پارکینگ در مناطق برخوردار و سرمایه گذاری در زمینه گردشگری.

گردشگری شهر رشت در وضع موجود:

شهر رشت با حدود ۸۰۰هزار نفر جمعیت، مهمترین شهری است که در دروازه ورودی استان گیلان قرار دارد و این موقعیت جغرافیایی برای رشت امتیاز بالایی محسوب می‌شود.

این شهر با داشتن قابلیت‌ها و جاذبه‌های گردشگری طبیعی، تاریخی و فرهنگی به عنوان یکی از قطب‌های گردشگری در کشور شناخته می‌شود. بر اساس آمارهای موجود تعداد گردشگران ورودی به استان گیلان ۶۶۰۰۰۰۰ نفر بوده است که بخش اعظم آنها از شهر رشت عبور کرده یا در آن اقامت داشته اند. این آمار نشاندهنده قابلیت های بالای این شهر در جذب گردشگر در صورت برنامه ریزی مناسب گردشگری می باشد.

براساس منابع و اطلاعات مختلف موجود درباره جاذبه های گردشگری استان گیلان تعداد ۳۷۵ منبع و جاذبه گردشگری دارای اهمیت در گیلان شناسایی شده است که از این تعداد ۳۲ جاذبه گردشگری (۸٫۵ درصد از جاذبه های استان گیلان) در شهرستان رشت واقع شده است که از این جاذبه ها ۹ جاذبه طبیعی شامل پارک و تالاب و رودخانه و… ، ۱۱ جاذبه تاریخی – فرهنگی شامل امامزاده، بقعه،کاروانسرا، مسجد تاریخی و … و ۱۲ جاذبه ویژه گردشگری شامل موزه و بازار و … می باشد.
این شهر دارای جاذبه های مختلف طبیعی (باغ محتشم، بوستان دانشجو، باغ پرندگان و…)، تاریخی و فرهنگی (آرامگاه میرزا کوچک خان، عمارت کلاه فرنگی، سبزه میدان، کتابخانه ملی رشت، خانه ابریشمی، خانه قدیری و …)، مذهبی (بقعه خواهرامام، مسجد حاج صمد خان، دانای علی، بقعه متبرکه آقا سید اسماعیل و سید عباس و…)، ویژه گردشگری (بازار اصلی شهر رشت، موزه رشت) و … می باشد که به عنوان نقاط قوت و پتانسیل های جذب گردشگر شهری محسوب می شوند.

نقاط ضعف ؛

از جمله نقاط ضعف گردشگری در شهر رشت می توان به؛
-کمبود تسهیلات و خدمات رفاهی گردشگری
-ضعف تبلیغات و نبود مراکز اطلاع رسانی جهت معرفی جاذبه های متنوع تاریخی و فرهنگی
-سطح نازل کیفیت خدمات ارائه شده به گردشگران
-عدم بهره برداری مناسب از جاذبه¬های گردشگری منطقه در وضع موجود
-تبدیل شهر رشت به مسیر عبور گردشگران نه به عنوان مقصد گردشگری
-وضعیت نامناسب حمل و نقل و ترافیک سنگین درون شهری
-عدم وجود مدیریت کارآمد در بخش گردشگری
-سطح نازل سرمایه گذاری های کلان بخش خصوصی در سطح شهر …

 نقاط قوت و فرصت ها ؛

-نوع جاذبه های گردشگری فرهنگی، تاریخی و طبیعی و…
-وجودآرامگاه ها و یادمان های مشاهیر
-وجود بقاع متبرکه که موجب پیدایش کانون های مذهبی و معنوی می شود
-قابلیت جذب گردشگر در مقیاس ملی و محلی با توجه به وجود جاذبه های متنوع و ارزشمند
-ظرفیت های بالای شهر و منطقه اطراف در جذب
-سرمایه گذاری های بخش خصوصی
-بالا بودن آمار گردشگران ورودی به شهر در حال حاضر
-تنوع محصولات و صنایع دستی و خانگی در سطح شهر و مراکز جمعیتی اطراف آن
-امکان ارتقاء شاخص های اقتصادی منطقه و ساکنان بومی، از طریق ایجاد خدمات وابسته به بخش گردشگری در داخل مجموعه (همچون رستوران ها، بوفه ها، هتل ها، متل ها، پلاژها، فضاهای تفریحی و …)

سیاست های توسعه گردشگری در شهر رشت:

-معرفی و ارتقاء جایگاه هویتی و فرهنگی و باززنده سازی بافت تاریخی شهر رشت
-تأکید بر برنامه¬ریزی و ارائه خدمات اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و خدماتی مستمر بر گردشگران
-بهره گیری از ظرفیتهای بخش خصوصی در توسعه خدمات گردشگری شهر رشت
-ساماندهی و ارتقاء سیما و منظر شهری و بهبود نظام ترافیکی در سطح شهر و توسعه و عمران شهری
-توسعه طبیعت گردی و اکوتوریسم در سطح شهر
-معرفی و عرضه صنایع دستی، غذاها و محصولات بومی و محلی به گردشگران
-استفاده از ظرفیت¬های کمتر استفاده شده شهر در بخش گردشگری همچون توریسم ورزشی و توریسم درمانی
-استفاده از شیوه¬های نوین بازاریابی و جذب گردشگر همچون خدمات گردشگری الکترونیک و اتصال به شبکه و بازار جهان گردشگری
-توسعه فضاهای تفریحی- فراغتی مهیج و پویا همچون بوستان¬ها، شهربازی و پارک¬های موضوعی در سطح شهر
-توسعه فضاهای فرهنگی- فراغتی مدرن در سطح شهر همچون فرهنگسرا¬ها، تئاتر و سنما، سالن¬های کنسرت و همایش و …

بیشتر بخوانید:
منطقه آزاد انزلی؛ مزیتی مضاعف بر مزایای موجود بندر انزلی